Stigmatisering op mijn werkvloer

In de zomer van 2007 krijg ik een pracht van een baan bij een nieuwe werkgever. Het zal mijn laatste worden.

Ik ga voor een visie-gestuurde organisatie werken. Alle mensen zijn gelijkwaardig en elk mens is uniek. Wat een mooie opmaat naar tien intensieve werk- en privéjaren.

Het zal nog vier jaar duren voordat er bij mij uiteindelijk de diagnose bipolair kan worden vastgesteld.

In die tien jaar tijd werk ik als individueel begeleider en cliëntbegeleider. Voor mijn collega’s is mijn stoornis vaak een last. Veel collega’s begrijpen mij niet. Ze vinden me geen doorzetter.

Mijn schaamte voor het feit dat ik mensen blijkbaar zo tot last kan zijn, is eigenlijk niet op zijn plaats. Mijn stoornis is geen mentale kwestie, maar een biologische.

Foto Andres Lugo-Garza

Dit verhaal over mijn ervaringen op de werkvloer is belangrijk voor mij. Ik wil vooral aandacht en begrip van mijn oude werkgevers, voor medewerkers met een psychisch ziektebeeld.

Stigmatisering op de werkvloer is in mijn ervaringsbeleving een meer besproken thema geworden de afgelopen tien jaar.

Mijn onwetendheid en die van vele ex-collega’s, en het daarmee gepaard gaande gevoel van onmacht, heeft diepe indruk op me gemaakt.

Ik heb me vaak onzeker en kwetsbaar gevoeld. Mijn oude werkgevers hebben mij ook de kans gegeven zelf met creatieve oplossingen te komen.

Bijvoorbeeld door op zoek te gaan naar een onafhankelijk personal coach. Na lang zoeken heb ik haar gevonden. Het mooie van deze jarenlange coaching is dat er inmiddels een vriendschap aan het ontstaan is.

Ik voel dat ik eindelijke afscheid van het pedagogisch werk bij mijn werkgever kan nemen. Door mijn nieuwe schrijverswerk komt ook mijn privéleven weer in balans.

Begrip vormt het centrale thema bij het afscheid. Als er geen wederzijds begrip is, dan is er ook geen respect voor elkaars situatie. Voor begrip heb ik hard moeten knokken.

En toen was daar 2018. Wat een turbulent anderhalf jaar. Zo samen met gezin, vrienden en familie.

Vanaf juni 2017 ben ik gestopt met het werken voor een werkgever. Wat een vrijheid.

Als eigen baas kan ik makkelijker mijn levens- en werkritme vinden. Ik besluit over mijn bipolair leven te schrijven.

Via mijn blogsite en Google publiceer ik artikelen. Met de artikelen en de reacties daarop begint mijn bipolair leven ook een digitale plek te krijgen.

Het vormt een mooie aanzet tot het uitgeven van mijn autobiografie Bipolair, mijn geheim over leven!

Inmiddels leven we in 2022 en geniet ik van mijn Bipolaire bestseller. En zoveel enthousiaste reactie, vooral over de herkenbaarheid van de last die mensen ervaren bij de bipolaire stoornis.

Door de combinatie dynamisch coach en schrijver is het sociale initiatief Het echte luisteren, interviewen via de mail ontstaan, en heb ik mensen mogen begeleiden naar een nog mooiere versie van hunzelf.

Straatvrees

Ik ben achttien jaar en ga met een aantal vrienden op stap in de stad. We zijn op weg naar ons favoriete grand café. Op vijf minuten afstand van het café wordt er vanaf de overkant van de straat naar ons geroepen. Niemand van ons groepje reageert. Omdat we niet reageren, roepen ze opnieuw. Dit keer is de toon agressief. Ik reageer met de vraag wat er nou eigenlijk is. Dat had ik beter niet kunnen doen.

Het gaat ineens allemaal heel snel. Ik ren aan de overkant van de straat voor mijn leven. Mijn vier vrienden zijn hem gesmeerd. In de spiegeling van de winkelruit zie ik dat er twee skinheads achter mij aan komen. Als we op volle snelheid rennen, neem ik een besluit. In een fractie van een seconde stop ik heel plotseling en draai me razendsnel om. Ik stomp een van die gasten in z’n gezicht, duw hem op de grond en ren daarna weer zo hard ik kan weg.

Ik raak in lichte paniek als ik constateer dat ik te maken heb met pezige mannen die gewatteerde bomberjacks dragen en kaalgeschoren schedels hebben. Degene die ik tegen de grond gewerkt heb laat zijn maat achter mij aan rennen. Als ik eenmaal de hoek om kan, staan daar ineens meerdere skinheads mij op te wachten.

Het blijft lastig en emotioneel om het vervolg te vertellen, maar het delen helpt mij ook weer bij het verder verwerken van mijn opgedane angsten. Ik word bij mijn haren gepakt en vervolgens slaan ze mijn voorhoofd keer op keer op de motorkap van een auto. Gelukkig lukt het me om mijn rechterarm onder mijn voorhoofd te leggen, waardoor de klappen niet zo hard aankomen.

Dan blijkt een van die gasten een steen in z’n hand te hebben. Hij beukt daarmee op mijn voorhoofd. Ik voel het bloed over mijn hoofd stromen. Ineens hoor ik hondengeblaf en ik schrik me wezenloos: shit, ze gaan die toch niet op mij afsturen? Het blijken politiehonden te zijn. De politiemannen ontzetten mij, en de skinheads slaan op de vlucht. Uit de kerk aan de overkant van de straat komt een priester om mij op te vangen. De ambulance is onderweg.

Eenmaal in de ambulance kom ik wat tot rust en begin te huilen. In het ziekenhuis hechten ze mijn hoofdwond, en als dat klaar is – inmiddels is het drie uur in de ochtend – mag ik naar huis bellen. Mijn lieve vader komt me halen, en als we in de auto zitten, blijven we stil. Het is een wonderbaarlijk ontspannende stilte. Ik hoef me niet te verantwoorden, mijn vader luistert als ik wat vertel. Mijn ouders zijn vooral geschrokken en blij dat ik weer thuis ben gekomen.

Mijn herstel gaat bedroevend traag. Ik genees fysiek heel rap, maar mentaal voel ik me een wrak. Mijn zelfvertrouwen heeft een enorme deuk opgelopen. Mijn moeder helpt mij weer naar buiten te gaan. Kleine stukken wandelen en de volgende dag weer iets verder proberen.

Na verloop van tijd wil de stadsrecherche dat ik aangifte van mishandeling doe en een fotoconfrontatie onderga. Samen met mijn vader meld ik me bij de receptie van het politiehoofdkantoor in de stad. Ik ben nog steeds bont en blauw en loop met een mank been. De receptiemedewerkster vraagt ongeïnteresseerd of de verwondingen zichtbaar zijn. Maar echt op een toon van: daar hebben we weer zo’n zogenaamd slachtoffer. Terwijl we naar de ruimte lopen waar de foto’s worden ingezien, komt er een rechercheur aanlopen die zegt: ‘Ja, die vechtpartijen in de stad. Het worden er steeds meer. Waarom moeten jullie toch altijd vechten?’

Ik kijk mijn vader aan. Na wat foto’s te hebben bekeken en niks gevonden te hebben, besluiten we zo snel mogelijk uit die beklemmende sfeer te komen en niet verder te gaan met die foto’s. Ook in het doen van aangifte heb ik geen vertrouwen meer. De politie doet nog een poging om ons terug te roepen, maar daar trappen mijn vader en ik niet in. Wat een stel zielige, respectloze en vooral vermoeide onwetende mensen. Is dat de normale gang van zaken? Ik voel me intens verdrietig en machteloos.

Een jaar na de gebeurtenis ben ik zover om met mijn moeder helemaal naar de stad te gaan. Wat een hel, maar ik wil echt doorzetten.

De maanden daarna blijven we dat doen, en op zeker moment schrik ik me wezenloos: ik zie een van de skinheads. Ik deel dat met mijn moeder, en we besluiten niets met de situatie te doen. Mijn schrik is snel verdwenen, en we gaan niet naar huis maar blijven in de stad. Wat een overwinning!

Foto Victor Freitas

Hoezo kwetsbaar?

De moed om anderen te inspireren met jouw creativiteit. De moed om je open te stellen en daardoor diep contact te maken met anderen.

Jezelf kwetsbaar opstellen betekent dat je een stukje van jouw kern laat zien, van wie jij echt bent. Dat is mooi, maar brengt ook een risico met zich mee.

Want: wat als dat kwetsbare stukje van jou wordt afgekeurd? Dan liggen schaamte, verstoting en een gevoel van minderwaardigheid op de loer.

Maar tegelijkertijd is kwetsbaarheid ook de bron van plezier, creativiteit, saamhorigheid en liefde.

Want kwetsbaarheid brengt herkenning, geeft anderen de mogelijkheid zich ook open op te stellen en geeft jouw de mogelijkheid anderen te inspireren met jouw creativiteit en unieke kijk op de wereld.

Mijn ervaring is dat de voordelen van kwetsbaarheid veel belangrijker zijn dan de eventuele risico’s. Want als jij het risico niet neemt, dan leef je niet echt. Dan verstop je jezelf en beleef  je nooit het plezier dat komt van pure kwetsbaarheid.

Kwetsbaarheid is niet meer iets om te vermijden, maar juist iets om na te jagen. Kwetsbaarheid kan jouw leven verrijken en staat voor een krachtig NU.

Schaamte

Veel te lang heb jij geluisterd naar die innerlijke criticus die jou vertelde dat je jezelf moest schamen, nadat je jezelf kwetsbaar had opgesteld.

Die schaamte is namelijk de grootste blokkade als het gaat om verbindingen aangaan. Schaamte zorgt ervoor dat je dingen niet zegt, niet deelt en zelfs niet durft te voelen. Het zorgt ervoor dat je jezelf niet helemaal kunt blootgeven.

Wat is kwetsbaarheid?

Misschien denk jij ook wel dat je kwetsbaar bent, maar ben je dat juist helemaal niet. Zonder gene al jouw problemen op tafel gooien lijkt kwetsbaar, maar is vaak juist een afleiding van jouw kern.

Het is praten óver kwetsbaarheid, in plaats van echt kwetsbaar zijn. En ik kan dat uit eigen ervaring bevestigen.

Vertellen hoe verdrietig ik was als het alweer over is, lijkt kwetsbaar tot op zekere hoogte, maar échte kwetsbaarheid is middenin dat verdriet naar een ander toegaan. En dat is niet eenvoudig.

Kwetsbaarheid is ook niet makkelijk. Het is simpel om bovenstaande boodschap te horen en aan te nemen, zónder het echt na te leven.

In theorie ben jij het volkomen met de boodschap eens, maar kwetsbaar zijn in de praktijk is vaak een stuk lastiger. Zeker als jij jezelf jarenlang hebt aangeleerd alles behalve kwetsbaar te zijn.

Kwetsbaarheid is hard werken

Het is elke dag jezelf ‘motiveren’ om die toenadering te zoeken. Elke dag kiezen om niet alleen jouw mooie, maar ook je lelijke kanten te tonen. Elke dag te accepteren dat je imperfect bent en ook fouten mag maken.

Risico’s

Je kwetsbaar opstellen is ook: risico’s nemen. Het is ‘ik hou van je’ zeggen zonder dat je weet of er een antwoord terug komt.

Het is jouw excuses aanbieden, zonder te weten of de ander het zal accepteren. Het is eerlijk toegeven dat je een grote fout hebt gemaakt op je werk, ook al weet je niet hoe je baas zal reageren.

Kleine stappen

Jezelf kwetsbaar opstellen betekent onder meer dat je deelt wat jij denkt, voelt en wilt. Maar je hoeft echt niet meteen alles te delen. Deel gewoon wat je op het hart ligt, dat waar je woorden aan wilt geven of wat je wilt uiten in creatie. Neem kleine stappen en volg jouw intuïtie.

Foto Labskiii

Wil je op de hoogte blijven?

De moed van imperfectie

Alles wat ik in dit artikel met je deel, is gebaseerd op mijn persoonlijke ervaringen.

Bij krachtige kwetsbaarheid draait het om de moed om jezelf te laten zien, dingen uit te proberen en het risico nemen te falen. Het is inzien dat perfectie niet bestaat en dat winnen en verliezen beide bij het leven horen. Altijd veilig voor zekerheid en stelligheid kiezen, zou voor mij een gevoel van saaiheid opleveren.

Foto Meruyert Gonullu

Als je je kwetsbaar durft op te stellen én accepteert dat je niet perfect kunt zijn, zal de kwaliteit van je leven, relatie en werk significant verbeteren. Dat zegt de Amerikaanse psycholoog, schrijver en spreker Brené Brown. Ze deed onderzoek naar emoties en kwam daardoor zelf op het goede spoor.

De moed van imperfectie begon met jouw vraag: wat hebben mensen die een ‘bezield leven’ leiden met elkaar gemeen? Wat heeft die vraag bij jouzelf aangezwengeld?


“Voordat ik in 2006 aan dat boek begon, had ik jarenlang emoties als schaamte, kwetsbaarheid en angst bestudeerd. Duizenden mensen geïnterviewd. Veel mensen vertelden dat ze het gevoel hadden dat ze niet goed genoeg waren. Ontoereikend. Maar het omgekeerde kwam ook voor: mensen die, in een wereld waarin we steeds meer moeten presteren, juist wel het gevoel hadden dat ze goed genoeg waren.

Die mensen leidden voor mijn gevoel een bezield, geïnspireerd leven. Ze doen wat ze willen, zijn succesvol, creatief, zitten goed in hun vel en hebben gezonde relaties met de mensen om hen heen. Ik ben opnieuw in mijn onderzoek gedoken: wat hebben die mensen gemeen?”

En?

“Ze gebruikten allemaal woorden als eigenwaarde, vertrouwen, liefde, verbondenheid, authenticiteit, rusten, intuïtie en creativiteit. Daartegenover staan mensen die zich geremd voelen, niet zichzelf zijn, proberen aan verwachtingen te voldoen en onzeker zijn; die gebruikten woorden als perfectionisme, onzekerheid, behoefte aan zekerheid, aanpassen, presteren, verwachtingen.”

In je TED-toespraak onthulde je dat je tijdens het onderzoek voor dit boek instortte.

“Ik noem het zelf liever een spiritueel ontwaken. Het was nogal een schok voor me dat ik precies volgens de shit list bleek te leven. Perfectionisme, oordelen, te hard werken, niet mijn creativiteit de vrije loop laten, proberen te voldoen aan verwachtingen van anderen… Ik deed het allemaal.’

Je was een succesvol schrijfster en wetenschapper. Dacht je dat je wel ‘bezield’ leefde?


“Ik wist het niet precies. Het proces begon niet met onvrede bij mezelf, maar puur uit nieuwsgierigheid naar de mensen op wie ik gevoelsmatig jaloers was. Wat hadden zij dat ik niet had? Ik voelde intuïtief wel dat ik ernaast zat, maar had geen idee hoe ver.

Pas toen realiseerde ik me dat ik het tegenovergestelde leven leidde. Ik schrok me dood. In die periode, 2006 en 2007, verstopte ik me achter een harnas. Ik was bezig te bewijzen dat ik slim en goed genoeg was. Het was niet bevredigend. Het zorgde voor onzekerheid, want aan een perfect plaatje kun je nooit voldoen. En toen sloeg die burn-out toe.’

Je gaf mensen munitie om je te veroordelen?

“Precies. Ik gaf mijn zwakte prijs. En dan ben je bang dat mensen daarop schieten.”

Wat is er veranderd?

“Ik heb ervaren welke vrijheid het me geeft: ik hoef niet meer te doen alsof. Me niet meer te gedragen naar wat anderen van me verwachten. Dit is wie ik ben. Take it or leave it.’

Wat zijn de voordelen?

“Nu ik kwetsbaar durf te zijn, heb ik een intiemere relatie met vrienden, mijn kinderen en familie. Deze instelling is van grote invloed geweest op mijn werk: ik ben productiever, creatiever. Omdat ik minder bang ben. Ik ben nu bezig met de pure boodschap, ik laat mijn intuïtie spreken. De rem is weg.”

In De moed van imperfectie las ik: de sleutel tot een beter leven is je imperfectie accepteren. Waar begin ik?


“Als ex-perfectionist heb ik geleerd dat perfectionisme gaat over schaamte en angst. Je beschermt jezelf, laat zien hoe goed je bent. Maar dat slaat vaak door: goed is niet goed genoeg, nee, het moet perfect zijn, want dan kan niemand je bekritiseren…

De wereld ziet veel liever de échte persoon. Om die te kunnen laten zien, moet je accepteren dat je – zoals iedereen – imperfect bent. Het is een proces: van de vraag ‘wat denken andere mensen van mij?’ naar een ander uitgangspunt, namelijk: ‘ik ben goed genoeg’.”

Hoe heb je dat zelf aangepakt?

“Ik begon met mezelf de vraag te stellen: waar ben ik bang voor? Waar bescherm ik mezelf tegen? Perfectionisme is een schild. Een grote last. Je zeult het mee. Het remde mijn creativiteit. Ik dacht: als ik dat schild nou eens afwerp… Houden mensen niet meer van me? Verlies ik mijn werk? Nee.”

Kan deze opstelling – wanneer je die in je professionele leven toepast – als zwakte worden opgevat? Misschien loop je een promotie mis.


“Over de hele wereld zoeken mensen naar innovatie, creativiteit en leiderschap. Ik geloof dat kwetsbaarheid de geboorteplaats is van die eigenschappen. Je kunt dat alleen bereiken als je ophoudt te proberen perfect te zijn. Een goede baas kiest voor de authentieke persoon, daarvan ben ik overtuigd.”

Welke imperfectie vond je zelf moeilijk te accepteren?


“Om hulp vragen. Dat haat ik. Toen ik uit elkaar viel, moest ik toegeven dat ik niet alles zelf kan… Bah. De kinderen van school halen, op tijd naar een meeting, die meeting voorbereiden, mijn werk op tijd inleveren… Het werd te veel. Ik begon met hulp vragen aan mijn man.

Daarna aan mijn zussen en vrienden. Ze bleken dat prettig te vinden: de vrouw die alles onder controle had, bleek ook maar een mens. Nu heb ik een echtere relatie met al die mensen. Geen maskers meer.”

Je schrijft: ‘Voor deze verandering was ik een aardiger mens’. Hoe werkt dat?


“Als je me eerder had gevraagd vierduizend koekjes te bakken voor een evenement op de school van de kinderen, had ik gezegd: ‘Tuurlijk!’ En dan stond ik jou te vervloeken en scheldend die koekjes te bakken.

Nu zeg ik: ‘Dude, sorry, geen tijd.’ Hetzelfde geldt ook voor werk-dingen zoals tv-interviews en columns. ‘Nee’ zeggen komt minder aardig over, maar het is oprecht. Mensen waarderen die eerlijkheid. Relaties worden echter.”

Hoe verbetert het accepteren van mijn imperfectie mijn leven?


“Vrijheid. Het geeft je de vrijheid het schild af te leggen en die energie beter te gebruiken. Perfectionisme doodt creativiteit. Hoeveel mensen hebben niet geweldige ideeën en plannen die ze niet uitvoeren, omdat het niet perfect lukt?

Eeuwig zonde. Maar let op: het is een constant gevecht. Ik voel me nog geregeld angstig en onzeker, en dan komen al die oude reflexen weer terug.”

En als het me niet lukt? Wat gebeurt er dan?


“Dan leid je een leven dat op angst is gebaseerd. De angst om echt gezien te worden.”

Je kwetsbaar opstellen is mede zo eng omdat je de reactie van anderen niet in de hand hebt.


“Cruciaal is dat je je imperfectie toont aan de mensen die het recht verdiend hebben om dat te zien. Als ik een baas of familielid heb die een totale jerk is, geef ik mezelf tegenover hem niet bloot. Je kiest, je selecteert.

Kwetsbaarheid moet grenzen hebben. Deel het met mensen die je vertrouwt. Overigens, ik ken een Nederlandse therapeut die zegt: ‘Je moet in Nederland niet je hoofd boven het maaiveld uitsteken.’ Ken je dat?”

Dan hakken ze je hoofd eraf.

Een halve minuut lang komt Brené Brown niet meer bij van het lachen. Dan: “En dan zeggen ze dat wij Texanen hard zijn… Maar serieus: je moet soms ook moedig zijn. Een risico nemen en wél opstaan, maar bij de mensen die je vertrouwt. Niet meteen grenzeloos. Dat is te roekeloos.

Een groot risico voor mensen van middelbare leeftijd is dat je geen nieuwe dingen durft te proberen.

Welke imperfectie speelt jou nog parten?


“Ik denk nog steeds dat ik alles gedaan kan krijgen wat iedereen van me wil. Ik neem aan omdat ik mensen niet teleur wil stellen.’

Schaamte?

“Ik ben gewapend, maar ik heb er soms nog wel last van. Als ik voor mijn carrière kies, schaam ik me dat ik te weinig aandacht voor mijn gezin heb. En andersom. Ik heb kortgeleden besloten meer tijd aan mijn gezin te besteden.

Mijn dochter gaat naar high school, ik wil er voor haar zijn. Maar dat brengt me in conflict: wie ben ik om die prachtige carrièrekansen af te slaan?”

Het gevoel dat je niet goed genoeg bent?

“Dat heb ik nog weinig. Het speelt op als ik iets probeer wat ik niet ken of nooit eerder gedaan heb. Want: dan maak je beginnersfouten. En dat is ongemakkelijk. Dat kunnen simpele dingen zijn.

Fotograferen met een nieuwe lens. Een reis naar een onbekende stad… Van alles. Een groot risico voor mensen van middelbare leeftijd is dat je geen nieuwe dingen durft te proberen.

Je wilt wel dingen ontdekken, maar doet het niet. Bang voor klunzigheid. Daarom, met nadruk: laat het maar gewoon toe, accepteer dat je nieuw en onzeker bent. Het is het waard.”

Moet je dat gevoel dan onderdrukken?

“Er dwars doorheen duwen. Do it anyway. De mensen die van je houden, zullen dat niet veranderen. Van mensen die je erom veroordelen, moet je je niets aantrekken.”

Komt er ooit een dag waarop iedereen simpelweg tevreden met zichzelf is?

“Nee. Daarvoor is er veel te veel angst en onzekerheid. Maar twee keer zoveel als vandaag? Zeker. Hopelijk heb ik daar dan een kleine bijdrage aan geleverd.”

Bron; Brené Brown is een onderzoeks-hoogleraar maatschappelijk werk aan de University of Houston in de Amerikaanse staat Texas. Ze is daarnaast auteur van verschillende boeken en blogger.